Vraag en antwoord

Wolven ‘zijn’ van niemand. Dieren die in het wild leven, worden in de wet ‘res nullius’-dieren genoemd. Dit betekent dat het dieren zonder eigenaar zijn. Dat geldt ook voor wolven.

In het verleden is er veel gejaagd op wolven. Daardoor is het dier eind 19e eeuw bijna uitgestorven in Europa. Wolven kwam alleen nog voor op een aantal plekken in Oost-Europa en in de gebergtes in Italië en Spanje.  

Om te voorkomen dat wolven helemaal verdwenen uit Europa, spraken de Europese landen in 1982 af dat de wolf een beschermde diersoort werd. Het dier mag sindsdien niet meer worden verjaagd of gedood. Alleen als een wolf een directe bedreiging vormt voor mensen of goed beschermd vee, kan een uitzondering worden gemaakt.  

Op 14 juli 2025 is de Habitatrichtlijn voor wolven aangepast. Wolven zijn niet meer ‘strikt beschermd’, maar ‘beschermd’. De overheid is bezig om de landelijke regels aan te laten sluiten op deze aangepaste richtlijn. 

Wolven zijn beschermd. Daarom zijn landen in Europa verplicht om wolven te bestuderen.  
 
Nederland doet dus ook onderzoek naar wolven en kijk hierbij naar: 

• hoeveel wolven er in Nederland zijn, in welke gebieden ze leven en hoe ze zich ontwikkelen;
• het voorkomen van schade aan vee; 
• het verzamelen van kennis over de natuur en de leefgebieden van wolven in ons land. 
   

BIJ12 houdt zich namens de provincies bezig met het monitoren van wolven. Heb je een wolf of wolvenspoor gezien? Meld dit dan bij het landelijke Wolvenmeldpunt van BIJ12.

Alle wolven hebben een heel klein percentage honden-DNA (minder dan 5 procent). Dit komt doordat er in de loop van duizenden jaren soms kruisingen zijn geweest. Deze wolven worden niet gezien als hybriden.

Een wolf-hondhybride is een dier dat ontstaat uit een kruising tussen een wolf en een hond. In Nederland is nog nooit een hybride wolf in het wild aangetroffen. In ons land zijn geen loslopende zwerfhonden. Daarom is de kans dat een wolf en een hond lang genoeg samen zijn om zich te kunnen voortplanten heel klein.

Provincie Gelderland liet in 2023 een extra onderzoek doen naar kruisingen tussen wolven en honden (hybridisatie) en de afkomst van wolven in Nederland. Hierin is geen hybridisatie aangetoond. De Nederlandse wolven blijken het meest te lijken op wolven uit Duitsland en Polen.

Het Feitenonderzoek – De wolf terug in Nederland geeft een uitgebreide uitleg over het testen van DNA op hybridisatie.

Meer informatie over hybride wolven vind je op de website van BIJ12.

We maken onderscheid tussen gevestigde en zwervende wolven. Van gevestigde wolven is sprake als zij minimaal zes maanden in dezelfde regio of hetzelfde gebied via DNA aantoonbaar aanwezig zijn. Voor zwervende wolven is dit (nog) niet het geval. Nakomelingen worden niet gerekend als gevestigde wolven, aangezien zij nog kunnen optrekken met de ouderlijke roedel of (vanaf ongeveer het tweede levensjaar) op zoek gaan naar een eigen territorium. Dit kan zich in de buurt van de ouderlijke roedel bevinden of verder weg. Zwervende wolven kunnen in een groot deel van Nederland voorkomen. Het is vaak onbekend of deze wolven momenteel nog in Nederland aanwezig zijn.

BIJ12 coördineert, namens alle provincies, de monitoring van de Nederlandse wolvenpopulatie en houdt een overzicht bij van de verspreiding van wolven in Nederland.

Er worden verspreidingskaarten gemaakt op basis van de bij BIJ12 bekende wolvenwaarnemingen en (bevestigde) wolvenschade in Nederland. Samen vormen zij het beeld van de geverifieerde wolvenwaarnemingen in Nederland. Ieder jaar verschijnt rond februari/maart een jaarrapportage over alle verzamelde data van het afgelopen jaar. Op basis van nieuwe DNA-uitslagen, camerabeelden en inzichten kunnen de verspreidingskaarten ieder kwartaal worden bijgewerkt.

Wanneer een wolf voor een periode van tenminste zes maanden genetisch wordt aangetoond in een bepaald gebied spreken we volgens het Wolvenplan van de provincies van een gevestigde wolf. Dit is een wolf die vast leefgebied lijkt te hebben gevonden. Genetisch aangetoond wil zeggen dat een wolf aan de hand van DNA in wolvenkeutels, haren, wildprooien of verwond of gedood vee/landbouwdieren bewezen in een gebied verblijft.

In de lijst van bevestigde wolvenwaarnemingen en bevestigde wolvenschade kun je eenvoudig zoeken welke wolf op welk moment in een bepaald gebied is geweest.

Het Landelijk Informatiepunt Wolven is de centrale plek voor actuele, gevalideerde en feitelijke informatie over wolven in Nederland. Wij doen geen uitspraken over trends of verwachtingen. Wel kunnen we verwijzen naar twee rapporten, die in 2024 gepubliceerd zijn:

Populatieontwikkeling en verspreiding van de wolf in Nederland > modelmatige studie over de mogelijke ontwikkeling en verspreiding van wolven in Nederland. Door adviesbureau Jasja Dekker Dierecologie in opdracht van BIJ12.

Habitatgeschiktheid voor de wolf in Nederland > onderzoek naar mogelijke leefgebieden van wolven in Nederland. Door Wageningen Environmental Research in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

Bekijk de Basisregels over hoe je het beste kunt reageren als je een wolf tegenkomt. 
 
Blijft een wolf je benaderen? Of komt hij dicht bij je (op minder dan 30 meter)? Neem dan contact op met de regionale meldkamer van de politie via nummer 0900-8844. 

Gedraagt een wolf zich agressief? Of ben je gebeten door een wolf? Bel 112 bij dit soort spoedgevallen. Je melding komt dan bij de juiste personen terecht, zodat zij snel actie kunnen ondernemen. 

Daarnaast kan een incident achteraf worden gemeld bij de betreffende provincie.

Het Landelijk Informatiepunt Wolven geeft geen veiligheidsadviezen. De veiligheid van inwoners is een taak van het bevoegd gezag, zoals een gemeente. In het geval van wolven kan ook de provincie of een terrein beherende organisatie veiligheidsadviezen geven.

Het Landelijk Informatiepunt Wolven geeft wel een overzicht van de actuele gebiedsadviezen. Ook zijn de basisregels voor de omgang met wolven te lezen, inclusief video-instructie.

Veiligheid van mensen staat bovenaan. Als de openbare orde en de openbare veiligheid in gevaar zijn, kunnen provincies ingrijpen op basis van de Omgevingswet. In acute noodsituaties kan een burgemeester ingrijpen op basis van de Gemeentewet.  

Bekijk voor meer informatie het Wolvenplan 2025 en de bijbehorende interventierichtlijnen.

Een probleemwolf is een wolf die zich ongewenst gedraagt. In de Interventierichtlijnen, behorende bij het Wolvenplan 2025, staat wanneer een wolf als probleemwolf kan worden gezien. Denk bijvoorbeeld aan: 

• een wolf die meerdere keren dicht bij mensen komt (op minder dan 30 meter) of agressief op mensen reageert; 
• een wolf die mensen met honden aan de lijn benadert; 
• een wolf die meermaals goed beschermd vee doodt of verwondt.  
   

Meld (probleem)wolven altijd bij het landelijke Wolvenmeldpunt van BIJ12.

Verjagen is een maatregel waardoor de wolf vlucht, zonder dat het dier in gevaar komt of gewond raakt. De manier van verjagen moet altijd passen bij de situatie. In de Interventierichtlijnen, behorende bij het Wolvenplan 2025, staan drie vormen van verjagen. 

• rijd niet door; 
• bel met de politie via 0900-8844. Bel niet met de dierenambulance. Ook als het dier niet blijft liggen, maar doorloopt; 
• vertel zo goed mogelijk waar het is gebeurd; 
• blijf op de plek van de aanrijding. Wacht op politie of een deskundige. Ga nooit zelf achter een wolf aan en kom niet te dichtbij; 
• neem een wolf nooit mee. Geef het dier ook niet aan onofficiële organisaties of personen. Dit mag niet, want wolven zijn beschermd.

Als een wolf dood is, laat de provincie het dier vaak onderzoeken. Er wordt dan gekeken naar de doodsoorzaak, het geslacht en welke wolf het is. Er zijn afspraken gemaakt over hoe dit onderzoek gebeurt. In het Verdrag van Washington (CITES) staan wettelijke regels over het vervoeren van (delen van) dode of levende wolven.

Je leest er alles over op de pagina Dode wolven op bij12.nl.

Onderzoekers van het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) van Universiteit Utrecht en Wageningen Environmental Research (WENR) voeren samen onderzoek uit op het dier. DWHC doet pathologisch onderzoek naar de gezondheidsstatus en eventueel onderliggende ziekten. WENR doet dierecologisch onderzoek naar leeftijd, geslacht, conditie, voortplantingsstatus en voedselkeuze. Indien mogelijk wordt de eventuele maaginhoud veiliggesteld en beoordeeld op samenstelling.

Daarnaast neemt WENR DNA af om vast te stellen om welk individu het gaat. De DNA-analyse van dode wolven is onderdeel van de reguliere, periodieke analyses van waarnemingen en schadegevallen. De doodsoorzaak kan ecologisch zijn (onderling gevecht), veterinair (ziekte) of een combinatie van deze twee (verkeer, stroperij of afschot). Daarom is zowel de expertise van DHWC als WENR van belang.

In deze video van het Dutch Wildlife Health Center zie je hoe een pathologisch onderzoek bij wolven verloopt.

Dode wolven kunnen informatie opleveren voor de monitoring. Elke dood gevonden wolf wordt vervoerd naar het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) in Utrecht. Dit centrum doet, samen met Wageningen University & Research, onderzoek en voert sectie uit op het kadaver. Naturalis, het Natuurhistorisch museum in Leiden, kan het skelet en de huid desgewenst opslaan of beschikbaar stellen voor educatie of wetenschappelijk onderzoek. Als Naturalis de wolf niet in haar collectie wil opnemen, kan de wolf aan derden beschikbaar worden gesteld voor andere doeleinden. Dit is pas mogelijk nadat eventueel politieonderzoek is afgerond en de wolf is gecontroleerd op (afwezigheid van) infecties. De provincie beslist, indien nodig, wie de wolf kan ontvangen. De nieuwe eigenaar draagt zelf zorg voor de (extra) kosten en vergunningen.

Zie je een wolf? Of sporen van een wolf, zoals een drol of pootafdrukken? Meld dit dan bij het landelijke Wolvenmeldpunt van BIJ12.  

De meldingen helpen om te weten waar in Nederland wolven leven. Een team van deskundigen en vrijwilligers bekijkt elke melding. Als het echt om een wolf gaat, komt de melding op de pagina Verspreiding wolf in Nederland op Bij12.nl. Dit overzicht wordt elke maand bijgewerkt.   

Een paar keer per jaar maakt BIJ12 een verslag (voortgangsrapportage). Hierin staat extra informatie over waar wolven zijn gezien, waar ze leven en waar wolven vee hebben gedood of verwond.  

Bekijk de pagina Basisregels over hoe je het best kun reageren als je een wolf tegenkomt. 

Komt een wolf toch te dichtbij, blijf dan staan, maak je groot en maak herrie om het dier af te schrikken. Ren niet weg, loop desnoods rustig achteruit zodat er meer afstand ontstaat. Volg wolven niet, ook niet om foto’s te maken. Wolven zullen, zoals alle wilde dieren, zichzelf verdedigen wanneer ze het gevoel hebben dat ze in het nauw worden gedreven.

Lees op de pagina Leven met wolven hoe je een wolf herkent. 

Je kunt met kinderen en honden de natuur in. Het kan best spannend zijn om naar een gebied te gaan waar wolven leven. Maar wolven hebben meestal weinig interesse in mensen. Als je een hond bij je hebt, is die kans iets groter. Heel soms benadert een wolf een loslopende hond. Houd je hond daarom altijd kort aan de lijn.  
 
Bekijk de basisregels over hoe je het beste kunt reageren als je een wolf tegenkomt.  
Op de pagina Actuele Adviezen lees je meer over gebieden waar een aanlijnplicht voor honden geldt. 

Je kunt met je paard de natuur in. Een wolf zal meestal weggaan als hij een paard ziet, omdat een paard veel groter is dan een wolf.   
 
Zie je een wolf? Dan is het advies:  

• schat in hoe jouw paard reageert. Dit hangt af van het ras, de leeftijd, de ervaring en het karakter van het paard;  
• klap of zwaai niet als jouw paard daarvan schrikt;  
• je kunt met je paard blijven staan. Draai het hoofd van je paard naar de wolf;  
• of probeer rustig verder te stappen (geen draf of galop).  

De kans dat wolven paarden benaderen, is heel klein. Paarden zijn zeer verdedigend ingesteld. Vooral merries die hun veulens verdedigen. Veulens, pony’s, zieke of zwakke dieren zijn kwetsbaarder.   

Bekijk de basisregels voor meer informatie over hoe te handelen als je een wolf tegenkomt. 

Als je denkt een goudjakhals te hebben gezien, kun je jouw waarneming doorgeven aan het landelijke Wolvenmeldpunt van BIJ12. Via het Wolvenmeldpunt worden meldingen van wolven en wolvensporen meervoudig beoordeeld door een team van getrainde vrijwilligers en experts. Deze experts kunnen ook een goudjakhals herkennen.

Heb je bewijsmateriaal (zoals duidelijke foto’s of videobeelden), dan helpt dit om daadwerkelijk te beoordelen of het om een goudjakhals gaat. Maar ook zonder foto’s is jouw melding welkom.

BIJ12 is namens de gezamenlijke provincies opdrachtgever van het Wolvenmeldpunt. Iedere maand worden gevalideerde wolvenwaarnemingen toegevoegd op de website van BIJ12. Hier zitten ook enkele waarnemingen van goudjakhalzen tussen. Periodiek wordt uitgebreid verslag gedaan van alle waarnemingen en schadegevallen in een voortgangsrapportage. 

BIJ12 handelt, namens de gezamenlijke provincies, wolvenschade aan vee af.

Op de pagina Schade aan vee lees je hier alles over. Wat te doen als je een dood of gewond dier ontdekt? Wat te doen met een kadaver? Welke richtlijnen gelden er voor het uitvoeren van taxaties en waardebepaling van de schade?

Je kunt vermoedelijke schade aan vee direct digitaal melden. Of bellen met BIJ12 via 085- 486 22 22.

Preventieve maatregelen kunnen het risico dat wolven schapen of ander vee grijpen (flink) verminderen. Denk aan het plaatsen van stroomrasters en/of het ophokken van vee in een nachthok of kraal. Een andere mogelijkheid zijn kuddebeschermingshonden.  
 
In de Faunaschade PreventieKit Wolven op bij12.nl lees je welke maatregelen je kunt nemen om vee te beschermen tegen wolven. Op de pagina over het voorkomen van schade vind je aanvullende informatie.

In de provincies waar wolven een vast leefgebied hebben, zijn subsidies beschikbaar voor preventieve maatregelen. Ook zijn in deze provincies vaak wolvenconsulenten actief die dierhouders vrijblijvend, op hun eigen perceel, adviseren over de mogelijkheden.

Provincies maken op basis van het Wolvenplan zelf regels, die passen bij de situatie in de eigen regio. Bekijk daarom ook de maatregelen per provincie.

Een wolfwerend raster speelt een belangrijke rol bij het beschermen van vee tegen wolven. Het biedt geen volledige garantie. Een raster werkt als het goed is ontworpen, goed onderhouden en goed geïnstalleerd is.   

Wolven die over een wolfwerend raster springen, zijn een uitzondering. In eerste instantie proberen wolven onder rasters door te gaan. Daarnaast zoeken ze naar een zwakke plek in het raster, zoals toegangspoorten zonder stroomdraden of naar hooggelegen plekken in de buurt van het raster.  

In de Faunaschade PreventieKit Wolven op bij12.nl lees je welke maatregelen je kunt nemen om vee te beschermen tegen wolven. 

De meeste provincies stellen subsidies beschikbaar voor het plaatsen van wolfwerende rasters. In de meeste provincies zijn ook noodsets beschikbaar. Dit zijn tijdelijke en flexibele netten om vee te kunnen beschermen. 

Lees meer over provinciale subsidieregels.  

Bekijk op de site van jouw provincie hoe je advies kunt krijgen van een wolvenconsulent. 

Bel in noodgevallen met de regionale meldkamer van de politie via nummer 0900-8844. Bel bij spoed 112. 

Probeer kalm te blijven en de wolf af te schrikken door lawaai te maken. Bijvoorbeeld door te toeteren met een voertuig of gastoeter. Breng je dieren naar een veilige ruimte, zoals een omheining of stal. Meld de waarneming bij het landelijke Wolvenmeldpunt van BIJ12.  

Je komt in aanmerking voor een tegemoetkoming als je vee gedood of verwond is door een wolf. Dat geldt ook voor hoefdieren (schaap, geit, paard/pony, rund, varken) die als hobby worden gehouden. Er is ook een tegemoetkoming mogelijk voor gewonde en gedode hoed- en/of kuddebeschermingshonden. 

Lees meer over deze tegemoetkoming op de pagina Schade aan vee op bij12.nl.